Lễ hội Tây Nguyên trong năm: cồng chiêng, đua voi, cà phê và lễ của buôn làng
Người Ê Đê, M'nông, Gia Rai sống theo nhịp mùa rẫy, và mỗi chặng của mùa đều có lễ. Có lễ lớn do tỉnh tổ chức, mời khách thập phương. Có lễ nhỏ chỉ trong một buôn, một gia đình, người lạ được dự nếu được mời. Bài này giúp bạn biết lễ nào diễn ra khi nào, và cách cư xử để được chào đón.
Lễ hội lớn có lịch công bố
Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột (thường tháng 3). Tổ chức theo năm, thường đúng mùa hoa cà phê. Có diễu hành đường phố, hội chợ cà phê, không gian cồng chiêng, triển lãm, đêm khai mạc ở quảng trường. Đông nhất trong năm, khách sạn kín sớm. Lịch chính thức do tỉnh công bố, hãy kiểm tra trước khi đặt vé.
Lễ hội đua voi Buôn Đôn (thường tháng 3, kết hợp lễ hội cà phê). Voi thi chạy trên bãi cỏ ven sông Sêrêpốk, kèm lễ cúng sức khỏe cho voi. Những năm gần đây lễ hội chuyển dần sang hướng "thân thiện với voi": giảm các phần thi gây căng thẳng cho voi, tăng phần giới thiệu văn hóa. Bazan Trails chỉ đưa khách đến xem các phần phù hợp phúc lợi động vật.
Festival Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên. Tổ chức luân phiên giữa các tỉnh Tây Nguyên, không phải năm nào cũng ở Đắk Lắk. Hàng trăm đội cồng chiêng từ các buôn tụ về, là dịp hiếm thấy nhiều dân tộc cùng biểu diễn.
Lễ trong buôn làng theo mùa
| Thời gian | Lễ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Tháng 1–3 (sau thu hoạch) | Lễ mừng lúa mới | Cảm ơn thần lúa, mời họ hàng ăn cơm mới |
| Mùa khô | Lễ cúng bến nước | Cầu nguồn nước sạch, cả buôn sửa sang bến nước |
| Mùa khô | Lễ bỏ mả | Tiễn người chết về với tổ tiên, dựng nhà mồ, tượng gỗ |
| Tùy gia đình | Lễ mừng nhà mới, lễ cúng sức khỏe | Cầu bình an cho gia đình |
| Đầu mùa mưa | Lễ cúng gieo hạt | Mong mưa thuận, rẫy tốt |
Các lễ này không có lịch cố định công bố trước. Hướng dẫn viên người Ê Đê, M'nông của Bazan Trails thường biết trước 1–2 tuần buôn nào sẽ làm lễ và hỏi già làng xem có nhận khách dự không.
Cồng chiêng: nghe đúng cách
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể. Mỗi bộ chiêng là một "gia tài" của gia đình, mỗi chiếc có một tiếng riêng, người đánh phải nghe nhau để thành bài. Một vài điều nên biết:
- Cồng chiêng gắn với lễ, với thần linh, không chỉ là tiết mục biểu diễn. Hãy lắng nghe, đừng nói chuyện to khi đội chiêng đang đánh.
- Khi được mời múa xoang, cứ vào vòng, bắt chước bước chân người phía trước. Không ai chấm điểm.
- Không tự ý cầm, gõ thử chiêng khi chưa được cho phép.
Ứng xử khi dự lễ trong buôn
- Đi cùng người được buôn tin cậy. Hướng dẫn viên người địa phương giới thiệu bạn với chủ nhà, già làng.
- Mang quà nhỏ. Một gói bánh kẹo, chai nước ngọt cho trẻ con, hoặc góp tiền vào lễ theo hướng dẫn. Không cho tiền trực tiếp vào tay trẻ em.
- Hỏi trước khi chụp ảnh, đặc biệt là người già, phần cúng tế, nhà mồ. Có những nghi thức không được chụp.
- Ăn mặc kín đáo, không mặc đồ quá ngắn khi vào nhà dài.
- Rượu cần là lời mời, không phải nghĩa vụ. Uống một ngụm hoặc lịch sự từ chối đều được.
- Không bước qua bếp lửa, không ngồi lên chỗ cột chính trong nhà dài nếu chưa được mời.
Không có lễ thì xem gì?
Phần lớn khách không đi đúng ngày lễ. Bazan Trails tổ chức đêm cồng chiêng tại buôn Kô Siêr hằng tối theo đặt chỗ, do chính đội chiêng trong buôn đánh, có lửa trại, múa xoang, ăn cơm nhà dài. Tiền vé chia trực tiếp cho đội chiêng và gia đình chủ nhà. Đây không phải lễ thật, nhưng là cách tử tế để nghe cồng chiêng mà vẫn tôn trọng nghi lễ của buôn.
Lưu ý khi đi mùa lễ hội lớn
- Đặt phòng trước ít nhất 1 tháng; giá phòng có thể gấp đôi.
- Các tuyến đường trung tâm cấm xe theo giờ, nên ở khách sạn đi bộ được ra quảng trường.
- Mang nước, mũ: các hoạt động ngoài trời giữa trưa tháng 3 rất nắng.
Đêm cồng chiêng đã có sẵn trong tour 2 ngày 1 đêm "Cà phê & Thác". Muốn hỏi tuần này buôn nào có lễ nhận khách, gọi 0941 388 887.
